Kuzey Kibris Turk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisinin 1990 Cumhurbaskanligi Ve Milletvekilligi Secim Suclarini Arastirmak Uzere Kurulan Meclis Arastirma Komitesi (M.A.NO: 1/1/94)nin konu hakkindaki raporudur Cumhuriyet Meclisi Ictuzugunun 120nci maddesi uyarinca 1990 Cumhurbaskanligi ve Milletvekilligi SEcim Suclarini arastirmak uzere olusturulan komitemiz, benzeri olaylarin tekrarlanmamasi icin, cifte olcu kullanmadan, yapilanlarin arastirilmasi, tartisilmasi, bir raporla belgelenmesi ve bundan ders cikarilarak demokratiklesme yonunde mesafe alinmasi amaciyla 9 Ocak 1997 tarihli ilk toplantisi ile calismalarina baslamis, 27 Subat 1997, 29 Mayis 1997 ve 4 Haziran 1997 tarihli toplantilari ile de calismalarini tamamlamistir. Komitemiz, konu ile ilgili olarak yapmis oldugu toplantilarda, Kuzey Kibris Turk Cumhuriyeti bassavcisi Sayin Akin Sait'in vermis oldugu bilgiler ve Yukesek SEcim Kurulundan tedarik edilen belgeler isiginda detayli bir calisma gerceklestirmistir. Komitemiz, calismalarini tesbitler ve oneriler olmak uzere iki baslik altinda kaleme almayi uygun bulmustur. I. TESBITLER 1. Secime cok az bir sure kala Secim ve Halkoylamasi Yasasi, Ulkemiz demokrarisi ile bagdasmaycak sekilde ve demokratik cogulculugun gelismesine engel teskil eden icerikte degistirilmistir. 2. Secim yasaklari suresince BRT'den ve TRT'den yasak yayinlar yapilmistir. 3. Yuksek Secim Kurulunun belirledigi saatlerde ve konusma metni denetlendikden sonra yayin yapilmasi gerekirken, 1990 secimlerinde Devletin radyo ve televizyon kurumu verici ve yansiticilari kullanilarak, secim sonuclarini etkileyici yayinlar yapilmistir. 4. Yerli ve yabanci gazetelerde, secim gunu secime mudahale sayilan yayinlar yapilmistir. 5. Kamu calisanlarina, secime bir hafta kala yasal duzenleme bile yapilmadan, secimde avantaj saglamak amaci ile pesin maas odenmistir. 6. Secime ic ve dis mudahele ile secimin kaderi ile oynanmistir. 7. SEcim gununden once ve secim gunu Muhaceret Dairesi acilarak vatandaslik ve kimlik katri verilmesi yonundeki hareketler secime mudahale olarak degerlendirilmistir. 8. Guvenlik gucleri gorevleri disinda hareket ederek, afis ve pankart indirme olaylarina karismislardir. 9. Vatani goreclerini yapan vatandaslar, gorev yaptiklari yere en yakin sandiklarda oy kullanma hakkina sahiptirler ve oylarini bu sandiklarda kullanirlar. Ama bu kisilerin normal oalrak esas bagli bulunduklari secmen kutukleri ve hangi secmen listelerine kayitli olduklari istendiginde siyasal partilere verilmediginden bu secmenlerin cift oy kullandiklari iddiasinin toplumda yayilmasina, huzursuzluk yaratmasina ve olumsuzluklara neden olmusdur. 10. Bazi adaylar saldiriya ugramis, darpedilmis ve arabalarina hasar verilmistir. 11. Daimi Secmen kutukleri burosunun surekli calismamasi nedeniyle vatandas ve secmen olmayan bazi kisiler secmen listelerine alinmislar ve oy kullanmislardir. 12. Disarida yetkili sahislar, ulkemize gelerek ve koy koy dolasarak, yurttaslara telkinde bulunarak secime mudahale etmislerdir. II. ONERILER 1. Secimlerden kisa bir sure once Secim ve Halkoylamasi Yasasinda ve secim sonuclarini etkiyecek ilgili yasalarda degisiklik yapilmamalidir. Yasada degisiklik yapilmasi halinde bir sonraki secimde yururluge girecek seklinde duzenlenmelidir. Secim ve halk oylamasi yasainda yapilacak degisikliklerde, tum partilerin gorus birligi aranmalidir. 2. SEcim ve Halk Oylamasi Yasasi asagidaki oneriler dogrultusunda yeniden ele alinip duzenlenmelidir: A. Genel secimler icin uygulanan yasaklar yerel secimlerde de uygulanmalidir. B. KIT'ler ve Belediyeler de yasaklara dahil edilmelidir. C. Yuksek SEcim Kurulunun yetkileri artirilmalidir. C. Yasada degisimlik yapilmasi halinde, Yuksek SEcim Kurulunca uygulamada karsilasilan gucluklerin giderilmesi ve yetki yetmezligine bagli sikintilarin ortadan kalkmasi amaciyla, goruslerine basvurulmali ve onerileri alinmalidir. D. Secim ve Halkoylamasi Yasasinda degisiklik yapilirken dunyadaki demokratik ulkelerin secim yasalari ve secim sistemleri gozonunde bulundurulmalidir. 3. SEcmen kutukleri burosu, yasalarimiz ongordugu ve yasasi yapildigi halde calismamaktadir. Bu dairenin calismasi sarttir ve bircok guclugu ve karisikligi ortadan kaldiracaktir. 4. Vatani gorevini yapan ayni birlikteki yurttaslarin ayni sandikta oy kullanmalari sakincali gorulmustur ve bu duzeltilmelidir. 5. SEcimlerden, belirlenecek bir sure once asagida belirtilen islemler yapimamlidir: A. Tayin, terfi ve nakil islemleri durmalidir. B. Memur, isci ve sozlesmeli personel de dahil hicbir sekilde isdihdam yapilmamalidir. C. Iskan isleri durmalidir. C. Silah ruhsati verimemlidir. D. Ticari amacli "T" izni verilmesinin durdurulmali. E. Vatandasliga kabul islemleri durdurulmalidir. 6. Cumhurbaskanligi ve milletvekilligi secimleri ile YErel Yonetim secimlerinde, Ust Duzey Yoneticiler bulunduklari mevkilerini kullanarak secimlere mudahale etmemlidir. 7. 1990 secimleri oncesi pesin odeme ve 1993 secim oncesindeki 10. Yil ikramiye vaadi gibi benzeri seyler yapilmamali. Sonuc olarak komitemiz, yukarida belirtilen tesbitler isiginda 1990 cumhurbaskanligi ve milletvekilligi secimlerinde bazi mudahaleler yapildigi kanisina varmistir. Komitemiz ayrica, onerilerimizin dikkate alinmasi sonucunda daha demokratik ve daha saglikli secimler yapilabilecegi hususunda gorusbirligine varmistir. Genel kurulun bilgi ve degerlendirmesine sunulur. Ahmet Kasif (Baskan) (son toplantiya katilmadi) Sonay Adem (Baskan Vekili) Mustafa Akinci (uye) Dervis Cobanoglu (uye) Irsen Kucuk (uye) (son toplantiya katilmadi) Mustafa Gokmen (uye) Feridun Onsav (uye) (4. Haziran 1997)